×
ESD Kaynaklar

Sistem yaklaşımı nedir?

...neye yarar, nasıl uygulanır?

Boğaziçi Üniversitesi’nin bilimsel merak, özgür düşünce ve yaratıcı fikirlerin oluşmasına katkı sağlamak amacıyla başlattığı “Açık Ders” seminer dizisi kapsamında Prof.Dr.Yaman Barlas'ın "Sistem yaklaşımı nedir, neye yarar, nasıl uygulanır?" başlıklı konuşması.

Sistem dinamikleri konusunda, Türkiye'deki en yetkin, dünyada önde gelen kişilerden biri olan Prof.Dr.Yaman'ın anlaşılır bir dille, yaşamdan örneklerle, teknik ayrıntılara girmeden, sistem düşüncesinin tanıtımını yaptığı bir konuşma.

Sistem düşüncesinin ne olduğunu, neden gerektiğini, felsefesini öğrenmek için, bir saatten fazla süren bu konuşmaya, zaman ayırmanızı öneriyoruz.

Nefes Al, Kilo Ver

“Solunum yaparak kilo verebilir miyiz?” veya “Nefes alıp verdiğimizde beden ağırlığımızda değişiklik olur mu?”

Ortaokul matematik problemlerinde stok-akış diyagramlarının kullanımına bir örnek.

Atıf

(Lisans, kullanan kişilere orjinal eserden alıntı yaptıkları sürece, eseri dağıtma, karıştırma, ince ayar yapma, ya da üzerine çalışma haklarını verir.)

Işıkları Seven Böcek

Bir böceğin öğrenerek büyüme öyküsü

Kırlarda dolaşan adı sanı belli olmayan küçük bir böcek varmış. Bu böcek ışıklara tutkunmuş. Mum ışığından elektrik lambasına, deniz fenerinden ay ışığına parıldayan her şeyi sever, onlara ulaşmak istermiş. Bu çabası sırasında elektriğin gücünü bile öğrenmiş. Ama ne var ki her zaman gezemiyormuş. Bir de kendi feneri olsa her gece gezebilecek, gezip görecek, görüp neler öğrenecekmiş.

Zaman boyunca davranış grafikleri ve stok-akış diyagramları kullanarak bilgiyi, öğrenmeyi ve unutmayı tartışan bir etkinlik.

Atıf

(Lisans, kullanan kişilere orjinal eserden alıntı yaptıkları sürece, eseri dağıtma, karıştırma, ince ayar yapma, ya da üzerine çalışma haklarını verir.)

Şarkı Söyleyen Kurbağalar

Hayvan sevgisi ve doğa üzerine bir öykü

Bu kurbağalar hiç susmuyor!
Gün boyunca durmadan şarkı söylüyorlar.
Vırak da vırak!
Peki bu kadar seste biz nasıl uyuyacağız?
Kurbağalarla konuşmanın vakti geldi.

Türkiye’de sistem düşüncesi yaklaşımı kullanılarak yazılmış olan ilk öykü.
Öykü, okul öncesi öğretmeni ve Sistem Düşüncesi Derneği kurucularından Özlem Orçun tarafından yazılmıştır.

Atıf

(Lisans, kullanan kişilere orjinal eserden alıntı yaptıkları sürece, eseri dağıtma, karıştırma, ince ayar yapma, ya da üzerine çalışma haklarını verir.)

Tostoraman (veya Yayazula)

"Farenin biri ormanın kuytusunda gezmeye çıktı. Fareciği gören tilkinin karnı acıktı.“

Ormanın kuytusunda ilerle ve gör neler oluyor cin gibi bir fare karşılaşınca baykuşla, yılanla, bir de aç Tostoraman’la...

İngiltere’de resimli çocuk kitapları kategorisinde pek çok ödül alan, şimdiye dek 32 dile çevrilen ve 5 milyonluk satış rakamına ulaşan Tostoraman öyküsünün analizinde sistem düşüncesi araçlarının kullanılmasına yönelik bir taslak.

Atıf

(Lisans, kullanan kişilere orjinal eserden alıntı yaptıkları sürece, eseri dağıtma, karıştırma, ince ayar yapma, ya da üzerine çalışma haklarını verir.)

Sonuç - Çıkarım Merdiveni

Zihinsel Modeller düzeyinde Kaldıraç Noktaları için bir araç

Waters Foundation eğitiminde geçen Çıkarım Merdiveni ile Evrim Çalkavur'un eğitiminde geçen Düşünce Oluşturma (Sonuç Çıkarma) Merdiveni araçlarının birleştirilmesi ile oluşturulan bir Zihinsel Model görselleştirme aracı (taslağı)

Çıkarım Merdiveni ile ilgili bir video için buraya, Düşünce Oluştrma Merdiveni uygulaması ile ilgili ayrıntılı bilgi için buraya tıklayın.

Atıf

(Lisans, kullanan kişilere orjinal eserden alıntı yaptıkları sürece, eseri dağıtma, karıştırma, ince ayar yapma, ya da üzerine çalışma haklarını verir.)

Loraks

Grafiklerle değişimi çalışmak

Loraks (İngilizce özgün adıyla The Lorax), Dr. Seuss'un aynı isimli çocuk kitabından uyarlanan, müzikal fantastik komedi türündeki, 2012 yapımı ABD animasyon filmi.

Filmi izledikten sonra öğrenciler öykü boyunca gerçekleşen olayları grafiklerle gösterirler. Basit sorular sorarak öykünün karmaşık ana konusunu kavramaya çalışırlar. İşletmelerin ve doğal kaynakların gereksinimlerinin nasıl birbirleri ile çelişebileceği konusunda düşünürler.

Atıf

(Lisans, kullanan kişilere orjinal eserden alıntı yaptıkları sürece, eseri dağıtma, karıştırma, ince ayar yapma, ya da üzerine çalışma haklarını verir.)

Evrim Çalkavur eğitim notları - Düşünsel Modeller

Beşinci Disiplin, Peter Senge'nin 1990 yılında yazdığı ve "öğrenen organizasyon" kavramını kapsamlı biçimde tanıttığı kitap. Kitaptaki "beşinci disiplin", sistem düşüncesi (diğer dört disiplin (düşünsel modeller, kişisel ustalık, paylaşılan vizyon ve takım halinde öğrenme).

Öğrenen Organizasyon Topluluğu Derneğinden Evrim Çalkavur'un öğrenen organizasyonlar ile ilgili ESD Uygulayıcı Eğitimi Kolaylaştırıcılarına uygulamakta olduğu eğitim dizisinin notlarına buradan ulaşabilirsiniz.

Atıf

(Lisans, kullanan kişilere orjinal eserden alıntı yaptıkları sürece, eseri dağıtma, karıştırma, ince ayar yapma, ya da üzerine çalışma haklarını verir.)

Düşünmeyi Yeniden Düşünmek

Çıkarım Merdiveni nasıl çalışır? (Türkçe seslendirme)

Her gün insanlarla karşılaşıyor ve etkileşimlerimiz üzerinden çevremizdeki dünya ile ilgili çıkarımlarda bulunuyor ve inançlar geliştiriyoruz. Videoda, bu süreci görselleştirmekte kullanılan bir yöntem olan "Çıkarım Merdiveni"nin tanıtımı yapılıyor.

Videonun orijinaline buraya tıklayarak, Türkçe alt yazılı sürümüne buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.

Atıf

(Lisans, kullanan kişilere orjinal eserden alıntı yaptıkları sürece, eseri dağıtma, karıştırma, ince ayar yapma, ya da üzerine çalışma haklarını verir.)

Elmalar Nereye Gider?

K-2 düzeyinde uygulanabilecek bu etkinlik, bir kızın madde döngülerini öğrenme öyküsü.

İdil, doğanın nasıl çalıştığını gördükten sonra geri dönüşümü yeniden keşfediyor.

Atıf

(Lisans, kullanan kişilere orjinal eserden alıntı yaptıkları sürece, eseri dağıtma, karıştırma, ince ayar yapma, ya da üzerine çalışma haklarını verir.)

Sistem Yaklaşımı Örneği

"Sürekli İyileştirmenin Ötesinde" (Türkçe altyazılı)

Sistem düşüncesi, yönetim bilimi ve yöneylem konularının öncülerinden Prof.Russell Ackoff'un 1994 yılında sistem düşüncesi bakış açısı ile iyileştirme çalışmalarını değerlendirdiği bir konuşması.

Somut, kolay anlaşılır örneklerle sistem yaklaşımını anlatıyor ve bir sistem düşünürüne yakışır biçimde konuşmasını (pek sezgisel olmayan bir sonuçla) bitiyor.

Atıf

(Lisans, kullanan kişilere orjinal eserden alıntı yaptıkları sürece, eseri dağıtma, karıştırma, ince ayar yapma, ya da üzerine çalışma haklarını verir.)

Dünya Enerjisi Simülasyonu

Dünya Enerjisi Simülasyonu, Dünya İklimi Simülasyonunun tamamlayıcısıdır.

Aralarında temel fark; Dünya İklimi, Amerika Birleşik Devletleri, Çin ve bölgesel bloklar (Avrupa birliği ve gelişmekte olan ülkeler vb) gibi jeopolitik varlıkların iklime etkisine odaklanırken, Dünya Enerjisi, toprak-tarım ve enerji arz kaynakları gibi sektörlerin iklime etkisine odaklanır.

Atıf

(Lisans, kullanan kişilere orjinal eserden alıntı yaptıkları sürece, eseri dağıtma, karıştırma, ince ayar yapma, ya da üzerine çalışma haklarını verir.)

ESD Düzey 1 (Uygulayıcı) Eğitimi

ESD eğitimi almış ve uygulama deneyimi olan öğretmenler tarafından veirlen "ESD Düzey 1 (Uygulayıcı) Eğitimi" boyunca kullanılan slayt, form ve yönergeler

Atıf

(Lisans, kullanan kişilere orjinal eserden alıntı yaptıkları sürece, eseri dağıtma, karıştırma, ince ayar yapma, ya da üzerine çalışma haklarını verir.)

Doğanın Uyumu

Doğa'nın geri beslemesi neye benzer ve dünyanımızın esnekliğini nasıl sağlar?

Ekosistemlerde sık görülen pekiştirici ve dengeleyici geri besleme döngülerini, bu döngülerin bir araya gelerek nasıl kendilerine özgün bir müzik yarattığını anlatan Türkçe alt yazılı bir TEDEd videosu.

Bir Dağ Gibi Düşünmek

Kurtlar, geyikler ve ağaçlar

İlk çevrecilerden Aldo Leopold'un ünlü kitabı "Bir Kum Yöresi Almanağı" kitabından bir yazının nedensel döngü diyagramları ile değerlendirilmesi.

Ekosistemin tüm unsurlarının birbirleri ile sıkı ilişkisin görüp takdir etmek anlamındaki "Bir Dağ Gibi Düşünmek" ifadesi Aldo Leopold'a ait olup bu ifadeyi ilk kez Bir Kum Yöresi Almanağı'nda kullanmıştır.

Aldo Leopold'un modern çevreciliğie etkisinin ele alındığı ve 2011 yılında gösterime giren belgesel "Green Fire" (Yeşil Alev) Bir Dağ Gibi Düşünmek yazısı üzerine kurgulanmıştır.

Sistem nedir?

Okul öncesi için sistem kavramının tanıtımı

Bir okul öncesi öğretmeninin sistem tanıtımı ile ilgili blog yazısı.
Yazının İngilizce orijinaline buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.
Yazının alındığı blog (Tricky Kids Math) için buraya tıklayın.

Dengeleyici Döngü Örneği

Dünyanın en yararsız makinesi

Makine, yapay zeka konusunun öncülerinden Marvin Minsky tarafından, 1952 yılında Bell Laboratuvarlarında öğrenciyken icat edilmiştir. Makinenin diğer adı "Beni Rahat Bırak".

Harry Potter ve Ölüm Yadigârları

Harry Potter'ın 7'nci kitap boyunca mutluluğu

Vermont Üniversitesi Karmaşık Sistemler bölümü Sayısal Öykü Laboratuarı, öykü içinde geçen kelimelere göre kahramanın mutluluğunun zaman boyunca davranışını grafiğini çiziyor.
Harry Potter serisinin diğer kitapları ve pek çok klasik kitap için benzer zaman boyunca davranış grafiklerini görmek için buraya tıklayın.

SD Alışkanlıkları (çocuklar için)

Bir "Sistem Düşünürünün Alışkanları" uyarlaması

HelloRuby tarafından yapılan bir çalışma, sevimli çizimler ve çok daha basit bir dil kullanarak sistem düşüncesi alışkanlıklarını tanıtıyor.
Çalışmanın İngilizce orijinaline buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.
Waters Foundation'ın "Sistem Düşünürünün Alışkanlıkları"na İngilizce için buraya, Türkçe için buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.

Metro ile Göztepe’den Konak’a (1.Sınıflar için)

Zaman boyunca davranış ve stok-akış diyagramlrı ile toplama çıkarma

"Metro ile Göztepe’den Konak’a" adlı uygulama önerisinin, durak durak ayrılarak 1.sınıflara uyarlanmış halidir.

DÖNGÜSEL

Nedensel Döngü Diyagramı hazırlamak için bir araç

Döngüsel'i kullanarak kolayca döngü çizebilir, çalıştırabilir ve paylaşabilirsiniz. İyi modellemeler!..

Öykülerin Biçimi

Kurt Vonnegut zaman boyunca davranış grafiği kullanıyor
Çağdaş Amerikan yazarlarından Kurt Vonnegut öykülerin biçimini anlatıyor. 1985'de verdiği dersten bir bölüm. (Türkçe alt yazılı)

Öykülerin Biçimi adlı bilgi görseline (infografik) buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.

Birinci Dünya Savaşı

Dünya Savaşı, Büyük Savaş, Harb-i Umumi, Seferberlik, Bütün Savaşları Bitirecek Savaş

Sistem Düşüncesi araçları ile;

  • Savaşın temel nedeni
  • Cepheler - Çatışmalar
    • Çanakkale
    • Sarıkamış
  • Savaşın sonuçları

Av - Avcı

Bu ders, öğrencilerin, bir ekosistem içindeki iki hayvan popülasyonunun (kurtlar ve geyikler) karşılıklı ilişkilerini keşfetmelerini sağlar. Simülasyondaki hayvanlardan biri avcıdır. Diğeri ise av. Karşılıklı ilişkiye girip birbirlerini etkiledikçe popülasyonları zaman boyunca artar ve azalır (salınır, dalgalanır).


Etkinlik Creative Learning Exchange tarafından hazırlanan "Yabanda İnişler ve Çıkışlar - Av Avcı (Up and Down in the Wild: Predator and Prey" etkinliğinin güncellenmiş ve birleştirilmiş bir uyarlamasıdır.

Faraday'ın Mumu

Mum yanarken ne yanar? Parafin mi? Fitil mi?
Bir Mumun Kimyasal Tarihi (The Chemical History of a Candle), Michael Faraday tarafından 1848 yılında Royal Institution'da alevin kimyası ve fiziği konusunda verilen altı derslik serinin başlığıdır. Bu altı ders, Faraday tarafından başlatılan ve günümümzde de aynı yerde aynı biçimde sürdürülen, gençler için Noel dersleri adlı serinin bir parçasıdır.
Etkinlik, bu derslerden ve benzer kaynaklardan esinlenerek, maddenin ile ilgili ünitelere destek olması amacı ile hazırlanmıştır.
Yanan bir mum ve bilimsel içgörü

Ne kadar çok hayvan!

Öğrenciler, evlerindeki evcil hayvanlar, kuşlar, çevrelerindeki vahşi hayatın içinde hayvanları sürekli görürler. Bu ders, öğrencilerin, popülasyonların zaman boyunca nasıl azalıp arttığını keşfetmelerini sağlar.


Etkinlik Creative Learning Exchange tarafından hazırlanan "Çok Fazla Hayvan (Too Many Animals)" etkinliğinin güncellenmiş ve birleştirilmiş bir uyarlamasıdır.

Kompost

Doğanın geri dönüşüm sistemi
Bitki köklerinin çevresinde bulunan toprağın 1 gramında 10 milyara yakın küçük canlı yaşar...

İzmir'in Nüfus Değişimi

İzmir'de 1927 yılında 190.000 kişi yaşıyordu. Şimdi daha fazla...
Bir stoklu nüfus modeli üzerinden, çeşitli oranların kullanımı ile nüfus değişiminin öngörülmesi ve nedenleri için tartışma ortamı hazırlamaya yönelik bir simülasyon modeli.
Sosyal Bilgiler dersi kazanımları: 5.Sınıf - Bölgemizi Tanıyalım: Yaşadığı bölgedeki insanların yoğun olarak yaşadıkları yerlerle coğrafî özellikleri ilişkilendirir. 6.Sınıf - Ülkemşz ve Dünya: Görsel materyalleri ve verileri kullanarak dünyada nüfus ve ekonomik faaliyetlerin dağılışının nedenleri hakkında çıkarımlarda bulunur. 7.Sınıf - Ülkemizde Nüfus: Görsel materyaller ve verilerden yararlanarak Türkiye’de nüfusun dağılışının neden ve sonuçlarını tartışır. Matematik dersi kazanımları: 6.Sınıf - Oran: Bir bütünün iki parçaya ayrıldığı durumlarda iki parçanın birbirine veya her bir parçanın bütüne oranını belirler; Aynı veya farklı birimlerdeki iki çokluğun birbirine oranını belirler. 7.Sınıf - Oran ve Orntı: Gerçek yaşam durumlarını, tabloları veya doğru grafiklerini inceleyerek iki çok- luğun orantılı olup olmadığına karar verir; Doğru orantılı iki çokluk arasındaki ilişkiyi tablo veya denklem olarak ifade eder; Doğru ve ters orantıyla ilgili problemleri çözer.

Damlama Oranı

PISA 2012 Esas Matematik Uygulama Soruları
Bazı ilaç ve sıvıları hastalara nakletmek üzere serum kullanılmaktadır. Hemşirelerin serum için D ile gösterilen damlama oranını, yani bir dakikada düşen damla sayısını hesaplamaları gerekmektedir...
Sorunun altında yatan stok-akış yapısını gösteren bir simülasyon.

Konum - Hız İlişkisi

Konum ve Hız birer stok olarak tanımlanabilir.
Hızın konumu nasıl değiştirdiğini gösteren bir simülasyon.

Ejderhanı Nasıl Eğitirsin

demek hakkınızda bildiğimiz her şey yanlışmış
"Ejderhanı Nasıl Eğitirsin", DreamWorks Animation tarafından, aynı adı taşıyan kitaptan uyarlanarak 2010 yılında yayınlanan fantastik bir film. Filmde, Hıçkıdık adlı genç bir Viking'in efsanevi Viking dünyasında kabilesinin ejderha avcısı olma geleneğine uyma(ma) çabası anlatılıyor.

Çirkin Ördek Yavrusu

Bireysel farklılıklara saygı duy(ma)mak
Çirkin Ördek Yavrusu kimsenin onu istemediğini, çünkü çok çirkin olduğunu düşünüyordu. Bir gün ailesinin yanından ayrıldı ve dünyayı keşfetmek için yola koyuldu. Yol zorluydu, ama cesur ördek yavrusu umduğundan daha başarılı olacaktı.
İlk defa 11 Kasım 1843 tarihinde, Danimarkalı şair ve yazar Hans Christian Andersen tarafından yazılmış üç farklı hikâye ile birlikte Kopenhag, Danimarka'da yayınlanmış ve daha sonra pek çok defa opera, müzikal ve animasyon filmlere uyarlanmış, edebi masalın sistem düşüncesi araçları ile incelenmesi.

Reklam 2

Ev işler, çalışan kadın, eşi, çocuğu, babası ve bir mektup.

Tavşan ve Kaplumbağa

2500 yıllık bir masalın sistem düşüncesi araçları ile incelenmesi.

Küçük Kara Balık

Kış ortasında bir akşam vaktiydi. Denizin en derin yerinde, yaşlı mı yaşlı bir balık nine sayıları on iki bini bulan çocuklarıyla torunlarını çevresine toplamış, onlara bir masal anlatıyordu: "Bir varmış, bir yokmuş. Bir derede annesiyle birlikte yaşayan bir Küçük Kara Balık varmış..."

Reklamlar 1

Bir elektrikli süpürge reklamının düşündürdükleri
Baba, çocuk ve hatta kedi bile evin temizlik düzeyini azaltıyor. Anne, elektrikli süpürgesinin yardımı ile evin temizliğini, düzenini sağlıyor. Durumun zaman boyunca davranış ve stok-akış diyagramları ile gösterilmesini ve bu duruma neden olan davranışların çıkaırm merdivenleri ile incelenmesini içeren bir etkinlik.

Yüzyüz

“Biz”ken bir başkayız!
Yüzyüz, derin suların, küçük kırmızı balıkların siyah kardeşidir. Kardeşleri büyük bir ton balığı tarafından yutulunca bu güzel sularda tek başına kalır. Ta ki bir kenarda büyük balıktan saklanan yeni dostlarına rastlayana dek. Artık Yüzyüz yalnız değildir, üstelik biraz cesaret ve çabayla neler yapılabileceği konusunda bazı ilginç fikirleri vardır.
Peki bu ilginç fikirler nasıl oluştu?
Yüzyüz öyküsünün, sistem düşüncesi bakış açısı ile, yoruma açık bir analizi.

Frederick

çalışmanın doğası ve sanatçının toplumdaki yeri üzerine
Kışa hazırlık yapan tarla fareleri harıl harıl çalışıyordu. Biri hariç: Frederick. Herkes yiyecek toplarken o öylece oturuyor, etrafı izliyordu. Durun, hemen parmağınızı sallamayın. O da çalışıyordu elbette. Kelimeleri, güneşin parıltılarını ve renkleri topluyordu. Peki, gri kış kapıya dayandığında bunlar karın doyurur muydu?

Yapışmış

Bilgisayar oyunu bağımlısı çocuğuna ilgi göstermeye çalışan anne ile ilgili bir kısa film.
Zaman boyunca davranış grafikleri ile örüntü bulma, öykü arketipinin tanıtımı ve çıkarım merdiveni kullanarak çözüm bulma amacı ile kullanılabilir.

Altı yaşındakilerle döngüleri görmek

"Bahçe Sağlığı"
Birinci sınıf çocuklarına biraz tebeşir, bir kaldırım, basit bir çizim, birkaç taş ve bir bahçe verip bağlantılar kurmalarını isterseniz ne olur? Yanıt: Dünyanın nasıl çalıştığı konusunda yepyeni düşüncelerin çoşkulu bir ifadesi.

Pezzettino

Ben kendimim
Pezzettino, herkesin kocaman olduğu ve cesaret isteyen, harika işler yaptığı bir dünyada yaşar. Küçüktür, bir “parçacık”tır yalnızca. “Herhalde bir başkasının parçasıyım, bir başkasına ait olmalıyım” diye düşünür ve bir gün, kime ait olduğunu öğrenmek için yola düşer.
Sistem düşüncesi yaklaşımı ile söylersek: Ben bir özellikler stoğuyum.

Senin Kovan Ne Kadar Dolu?

Hepimizin görünmez kovası vardır. Kovamız doluyken kendimizi çok iyi hissederiz. Boşsa kötü hissederiz. Ama çocukların çoğu (ve yetişkinler de) gün boyu kovanın dolu olmasının önemini kavrayamazlar.
Feliks gün içindeki etkileşimlerinin kovasını nasıl doldurup boşalttığını öğreniyor. Ayrıca, başkalarına söylediği sözlerin ya da davranışlarının onların kovalarını nasıl doldurup boşalttığını da fark ediyor. Feliks sınıf arkadaşlarının, öğretmenlerinin ve akrabalarının kovalarını doldurmanın ne kadar kolay olduğunu öğrenirken siz de onu izleyin. Gün sona ermeden Feliks'in kova doldurmada ne kadar ustalaştığını göreceksiniz ve bu süreçte, bir başkasının kovasını doldurunca kendi kovanızın da dolduğunu öğreneceksiniz.
Stok-akış yaklaşımını tamamen destekleyen bir kitap. Kitabın Türkçe alt yazılı videosuna uygulama kılavuzu üzerinden ulaşılabilir.
Senin Kovan Ne Kadar Dolu?

Sağlıklı Toprak Sistemleri

Toprak ne yer, ne içer?
Bu etkinlikte toprak bir sistem olarak ele alınıyor. Bitkiler doğal olarak çürüdüklerinde, içlerindeki besin öğeleri toprağa geri döner ve toprağın sağlıklı kalmasını sağlar. Hasat edilen bitkilerin gübreleştirilmez ve toprağa geri verilmezse, toprağın sağlığı zamanla geriler.

Dünya İklimi Simülasyonu

Dünya İklimi Simülasyonu, Birleşmiş Milletler iklim değişikliği pazarlıklarının rol yapma oyunu. Oyun bpyunca pazarlık denemelerinin sonuçlarının değerlendirilmesinde etkileşimli bir bilgisayar modeli kullanılıyor.
Dünya İklimi Simülasyonunu insanların farkındalığını artırmak ve BM iklim pazarlıklarının dinamiklerinden bazılarını deneyimlemeklerini sağlamak için kullanabilirsiniz. Etkinlik, katılımcıların önerdikleri politikalrn küresel iklim sistemine etkilerini gerçek zamanda gösteren C-ROADS adlı bilgisayar simülasyonu kullanılarak mevcıt iklim değişikliği bilimi çerçevesinde oynanır.

Nedensel döngüleri anlamak

Trafik sistemi örneği (Türkçe seslendirme)
Sistem eğitimcisi Linda Booth Sweeney sistem düşüncesinin "Gelecek Kuşak Fen Bilgisi Standartları"nı (Next Generation Science Standards) nasıl desteklediğini anlatıyor. Sistemin davranışını incelemek için diyagramların nasıl kullanılabileceğine bir örnek veriyor. Verdiği örnekte trafik sıkışıklığını gidermek için yeni yollar yapmanın hangi beklenmedik sonuçlara neden olabileceğini gösteriyor.
Videonun orijinaline buraya tıklayarak, Türkçe alt yazılı sürümüne buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.

Atıf

(Lisans, kullanan kişilere orjinal eserden alıntı yaptıkları sürece, eseri dağıtma, karıştırma, ince ayar yapma, ya da üzerine çalışma haklarını verir.)

Mış gibi

Ramon resim yapmayı çok severdi. Nerede olursa olsun Ne zaman olursa olsun Her şeyin resmini yapardı...
Ancak ağabeyi yüzünden bu coşkusu bitiverdi, artık çizemiyor, hep mükemmeli arıyordu.
Kız kardeşi “doğru” resim yapmaya çalışmasının anlamsız olduğunu; denizmiş gibi, dağmış gibi, balıkmış gibi çizdiği tüm kendine özgü resimlerin ona zenginlik kattığını söylediği gün Ramon mutluluğu yeniden yakaladı.
Öykünün Şebnem Demir tarafından seslendirilmiş videosuna buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.

Tekerlek (Kayalar)

Kayalar sohbet ediyorlar ama çok çok çok yavaş konuşarak
2003 yılında Akademi Ödüllerine aday olmuş, Anima Mundi Animation Festival, Annecy International Animated Film Festival, Sweden Fantastic Film Festival ve Fantoche International Animation Film Festival gibi festivallerde çeşitli ödüller almış 8 dakikalık bir film.
Büyük Tarih kapsamında kullanılabilir.

Büyük Tarih - Bilgi Görseli

Yaklaşık 14 milyar yıllık tarihe yolculuk: Evren, gezegenimiz, yaşam ve insanlık
Her şey nereden geldi? Şu anda bulunduğumuz yere nasıl geldik? İnsanlar bunun neresinde? Nereye doğru gidiyoruz? Bu soruların yanıtları binlerce yıldır aranıyor. "Büyük Tarih Projesi" (The Big History Project) astronomi, kimya, biyoloji ve tarih gibi farklı disiplinlerin içerdiği güncel bilgileri kullanarak tüm Evreni inceleyen ve bu sorulara yanıt vermeye çalışan bir yaklaşım.
Farklı zaman ve uzay ölçekleri içeren "Büyük Tarih - Bilgi Görseli" bu yaklaşımın ilk adımı.
Öneri: Dosya boyutu yaklaşık 17MB (2.5mt x 1mt boyutunda bir poster). Ayrıntılı inceleme için dosyayı indirip açmak yararlı olur.
Prezi sunumuna ulaşmak için buraya tıklayın.
Çevirinin ingilizce orijinaline buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.

Zaman Boyunca Davranış Grafikleri Çizmek ve Okumak

Hareket (hız ve konum) ile ilgili 4 etkinlik
Zaman boyunca davranış grafiklerini anlamak çok önemli bir sistem dinamikleri becerisidir. Öğrenciler grafik okuyabilmeli ve yorumlayabilmelidir. Aynı zamanda düşüncelerini belirlemek ve başkalarına anlatmak için de grafik kullanabilmelidirler. Sonuç olarak, grafiklerle düşünme ve iletişim becerileri geliştirmeleri gerekir.

Kazanımlar ve ESD - 2015

Uyarı: Güncel değildir, arşiv amacı ile listelenmektedir.
MEB 2015 Öğretim Programları kazanımlarına yönelik ESD Etkinlik önerileri
Kapsam:

  • Sınıf: 1-4
  • Ders: Hayat Bilgisi, Matematik, Türkçe, Yaratıcı Düşünme, Fen Bilimleri

Etkinlik Değerlendirme Ölçeği

Eleştirel Düşüncenin Gösterimi

  • Etkinliğin içermesi önerilen özellikler
  • Zaman Boyunca Davranış Grafikleri
  • Nedensel Döngü Diyagramları
  • Stok-Akış Diyagramları
  • Sistem Dinamiği Modelleri
  • Sayısallaştırma

Su Oyunları

Su dinamikleri nasıl işler?
Giriş ve çıkış akışlarını kontrol ederek su düzeyinin nasıl değiştiğini keşfedin: değişimin grafiğini öngörün, gözlemelerinizi kaydedin ve öngörülerinizle karşılaştırın.

Fasulye Oyunu

Bir Canladırma Simülasyonu Bir kuşağın değerleri ve eylemlerinin sonraki kuşaklara etkisi nedir?

Değirmenler Vadisi

Değirmenler Vadisi’nde birbirine benzeyen erkekler, kadınlar ve çocuklar yaşarmış. Bir gün, herşeyi en iyi yapan “Makineler” gelmiş. İşte bu makineler orada yaşayan insanların hayal kurma yeteneklerini unutturmuş onlara.
Okul öncesi ve ilkokul için bir öykü incelemesi. Zaman boyunca değişen davranışlar, bu değişime neden olan akışlar ve bu akış kararlarının çıkarım merdivenleri...

Şeker, ne kadar şeker?

Vücudumuz şekeri nasıl dengeliyor?
Öğrenciler farklı şeker türlerinin kan şekeri üzerine nasıl etkileri oldugğunu bir simülasyon yardımı ile öğrenirler. Öğrenciler simülasyon üzerinde şeker türünü değiştirerek denemeler yapabilirler. Yönerge için buraya tıklayın.

Caretta caretta


Bir taraftan toplama çıkarma problemleri çözelim diğer taraftan iribaş kaplumbağalar (caretta caretta) ile ilgili çeşitli bilgiler edinelim.
Cinsiyetlerinin hava sıcaklığına bağlı olduğunu biliyor muydunuz?

Metro ile Göztepe'den Konak'a

Toplama-çıkarma ile yolcu, yol ve biraz hız

Zaman Boyunca Davranış Grafikleri

Unutulmaması Gereken 3 Şey

  1. Somut Değişkenler, Soyut Değişkenler: Önemli olan Biçimdir
  2. İki Değişken Bir Değişkenden Daha İyi Olabilir
  3. Sorular Düşünmemizi Odaklar

Bahçedeki ağaçlar

Bahçedeki ağaçların sayısı zaman boyunca nasıl ve neden değişti?
Ağaç nasıl büyür? Odun yanınca ne olur? Ağaçlar terler mi?
İlkokul 1.sınıf öğrencileri için hazırlanmış (biraz iddialı olabilecek) bir taslak.

Ağaç ve Feynman

Karbondioksit... karbon ve oksijen... sonra yeniden.
Nobel Fizik Ödülü sahibi teorik fizikçi Richard Feynman'dan ağaçların oluşumu ile ilgili bilgiler. (Kuantum teorisi konusunda çalışmaları olan Feynman fiziği anlaşılabilir biçimde anlatma becerisi ile ünlü bir bilim insanı) Ağaçlarla Toplama Çıkarma etkinliğine destek olması için Türkçe alt yazı çevirisi yapılmış olan bir BBC belgeseli.

Şeker Gerçeği

Yedikleriniz en güvenli ve en güçlü ilaç da olabilir, yavaş şekilde etkileyen bir zehir de...
"Şeker, ne kadar şeker" etkinliğine destek olması için Türkçe alt yazı çevirisi yapılmış olan bir video.

Ağaçların kütlesi nereden gelir?

Ağaç ne yer, ne içer? Ağaç ne biriktirir?
Ağaçlarla Toplama Çıkarma etkinliğine destek olması için Türkçe alt yazı çevirisi yapılmış olan bir TedEd videosu. (TED'in eğitim amaçlı kısa videolarından biri)

Üretim Dağıtım Tüketim

Sistem Düşüncesi Araçları ile Ekonomi - Büyük pekiştirici döngü
Etkinliğin amacı bir ülke ekonomisinin en temel ilişkilerini olabildiğince basit ancak anlamlılığını kaybetmeyecek biçimde göstermektir.
Etkinlik, İlkokul 4.Sınıf düzeyi için, Sosyal Bilgiler dersi, üretim, dağıtım, tüketim öğrenme alanına yönelik üretimden tüketime ünitesi kazanımlarından “Kullandığı bazı ürünlerin üretim, dağıtım ve tüketim ağını oluşturur.” kazanımı temel alınarak hazırlanmıştır.

Hava soğuksa...

Etkinlik hava durumunu gösteren bir zaman boyunca davranış grafiğinin hazırlanması ile başlıyor. Daha sonra ısınmaya yönelik davranışlar tartışılıyor ve altında yatan yapı nedensel döngü diyagramı ile gösteriliyor. İlkokul 1.sınıflara yönelik hazırlanan etkinlikle çok sık karşılaşılan, basit fakat çok güçlü bir dengeleyici döngünün tanıtımı amaçlanıyor.

Pandemik Nasıl Yayılır?

Bulaşma Oyununa destek olması için Türkçe alt yazı çevirisi yapılmış olan bir TedEd videosu. (TED'in eğitim amaçlı kısa videolarından biri) Kısaca büyük salgınların (pandemikler) tarihini ve bugünkü durumu anlatıyor.

Bulaşma Oyunu

Bir salgın nasıl yayılır? Hastalığın bulaşması, bilgisayar virüsleri, dedikodu, moda, toplum hareketleri arasındaki benzerlikler nelerdir?

Efes'te yaşayanlara ne oldu?

Efes Antik Kenti MÖ 10.yüzyılda kurulmuş. MS 15.yüzyılda tamamen terkedilmiş. 2500 yıl yaşayan bu şehrin nüfusu zaman boyunca nasıl (ve daha önemlisi neden) değişmiş olabilir?

Yuva konuşuyor… dinliyor musunuz?

Doğanın insanlara ihtiyacı yok. İnsanların doğaya ihtiyacı var. İnsanlar doğanın bir parçası. Doğa varolmak için insanlara bağımlı değil. Ama diğer yandan, insanlar varolmak için tamamen doğaya bağımlı. Gittikçe artan insan sayısı ve nasıl yaşadığımız doğanın geleceğini belirleyecek. Ve bizim geleceğimizi. Ne olursa olsun doğa devam edecek. Evrim geçirecek. Sormamız gerek soru bunun bizimle mi bizsiz mi olacağı. Doğa konuşabilseydi, herhalde bunun çok da önemli olmadığını söylerdi.

Buzul konuşuyor… dinliyor musunuz?

Doğanın insanlara ihtiyacı yok. İnsanların doğaya ihtiyacı var. İnsanlar doğanın bir parçası. Doğa varolmak için insanlara bağımlı değil. Ama diğer yandan, insanlar varolmak için tamamen doğaya bağımlı. Gittikçe artan insan sayısı ve nasıl yaşadığımız doğanın geleceğini belirleyecek. Ve bizim geleceğimizi. Ne olursa olsun doğa devam edecek. Evrim geçirecek. Sormamız gerek soru bunun bizimle mi bizsiz mi olacağı. Doğa konuşabilseydi, herhalde bunun çok da önemli olmadığını söylerdi.

Bilgisayarda Serinlemek

Kaynar suyun sıcaklığının oda sıcaklığına düşmesi ile ilgili "Serinlemek" adlı ders planı önerisine destek olması amacı ile hazırlanan bilgisayar simülasyonu.

Nedensel döngü diyagramı hazırlamak

Google Draw kullanılarak nedensel döngü diyagramları hazırlayabilirsiniz. Başta zor gelebilir, gittikçe kolaylaşacağını umuyorum. Ayrıca bu, bir standart yaratma çalışması değil, uygulama önerisi niteliğinde bir belge.

Trafik nasıl sıkışır?

Trafik sıkışıklığı ile ilgili kısa, orta ve uzun erimli döngüler.

Serinlemek

Öğrenciler, bir bardak kaynar suyun sıcaklık değişimini ölçecek, kaydedecek ve grafiğini çizecekler... sonra da soğuma sürecinin stok-akış diyagramını hazırlayacaklar.

Toplama - Çıkarma

Grafikler ve stok-akış diyagramlarının toplama ve çıkarma işlemlerinde kullanımına yönelik bir uygulama önerisi.

Her döngü nedensel döngü değildir...

Döngü çeşitlerinden biri olan Nedensel Döngülerin farklı yönlerini örneklerle açıklayan kısa bir yazı.

Dünya Tarihi 101

Dünyanın tüm geçmişini bir yıla sıkıştırmış olsak, hangi ayda dünya soğumuş, hayat başlamış, oksijen ne kadar sonra atmosferi doldurmuş, hayat denizden karaya ne zaman geçmiş, dinozorlar hangi aylar arasında yaşamış olurdu? İnsan ne zaman görülmeye başladı? Ne zaman uygarlıklar kurdu ve bugüne geldik?

Hamlet

Hamlet simülasyonu ile Shakespeare´in bu ünlü oyununun öykü akışı ve karakter gelişimini keşfedebilirsiniz. Hamlet bir “düşünce adamı” değil de “eylem adamı” olsaydı ne olurdu? Farklı karakter özellikleri olayların zamanlamasını ve sonunu nasıl değiştirirler? (Simülasyonun İngilizce orijinaline buradan ulaşabilirsiniz.)

Louis Braille

(Görmezlerin Kitap Okumasını Sağlayan Çocuk) Günümüzde görmezler için basılan kitapların neredeyse tamamında Braille Alfabesi kullanılıyor. Kendisi gibi görmeyenlerin de okuyup yazabilmesinin yolunu bulan Louis Braille´in öyküsünün sistem düşüncesi araçları ile analizi için bir öneri…

Neşeli Ayaklar

Sistem Düşüncesi araçlarının ilişkilendirilerek kullanımına bir örnek.

Tübitak Çocuk Hakları Öyküleri

Sistem Düşüncesi Araçları Uygulama Önerileri

Arı Filmi - Polen Gücü

Arı Filmi´nden bir alıntı kullanılarak hazırlanan ilişki çemberi ve nedensel döngü diyagramları
(Sunumun 5. slaytında kısa bir video var ancak yüklemesi uzun sürüyor)
Sunumda kullanılan ilişki çemberi çizimlerine buradan ulaşabilirsiniz.

Buzdağı - Nüfus Dinamikleri

Sistem Düşüncesi araçlarının ilişkilendirilerek kullanımına bir örnek.

Arı Filmi

“Geri tepen düzeltmeler” arketipi için bir örnek.

Günlük Stoklar ve Akışlar – Orta Sınıflar için Problem Setleri

Basit problemleri anlamak için stok-akış diyagramları çizmeyi öğrenmek sistemik düşünmeye yardımcı olacaktır. Ortak ve tanıdık 11 duruma dayalı olarak hazırlanan aşağıdaki problem setleri, orta sınıf öğrencilerinin sistem düşüncesi araçlarını kolay anlayabilmeleri amacı ile hazırlanmıştır. Çevirinin orijinaline (Everyday Stocks and Flows – Problem Sets for Middle Grades) buradan ulaşabilirsiniz. Yazarın (Alan Ticotsky) hazırladığı diğer etkinlikler için buraya tıklayın.(İngilizce)

Sağlıklı Tavuklar, sağlıklı otlaklar - İlişki Çemberi

Sağlıklı Tavuklar, Sağlıklı Otlaklar etkinliğinden yararlanılarak hazırlanan ilişki çemberi ve stok-akış diyagramları.Sunumda kullanılan “Sağlıklı Tavuklar, Sağlıklı Otlaklar Etkinlik Kılavuzuna buradan ulaşabilirsiniz.

Borneo'ya inen kediler

Kedileri Borneo’ya paraşütle indirme öyküsü. Sunumda kullanılan ilişki çemberi çizimlerine buradan ulaşabilirsiniz.

İki İlişki Çemberi Örneği

“Shape of Change” kitabından “Patates Kızartmanızı Böyle İster misiniz?” adlı dersten ve “Ekosistemin Kilit Taşı Türleri” adlı yazıdan yararlanılarak hazırlanan iki İlişki Çemberi örneği.

Ekosistemin Kilit Taşı Türleri

“Ekosistemin Kilit Taşı Türleri” adlı yazıdan yararlanılarak hazırlanan İlişki Çemberi örneği. Sunumda kullanılan ilişki çemberi çizimlerine buradan ulaşabilirsiniz. İlişki çemberi hazırlanan “İkiz Adaların Durumu” adlı yazıya buradan ulaşabilirsiniz.

Patates Kızartmanızı Böyle İster misiniz?

“Shape of Change” kitabından “Patates Kızartmanızı Böyle İster misiniz?” adlı dersten yararlanılarak hazırlanan İlişki Çemberi örneği. Sunumda kullanılan ilişki çemberi çizimlerine buradan ulaşabilirsiniz.

Pangea

Dünya'nın zaman boyunca değişimi içinde varolmuş dördüncü ve son Süper Kıta. 300 milyon yıl önce oluşmaya, 175 milyon yıl önce dağılmaya başlayan Pangea ile ilgili birkaç bilgi.

“Geri tepen düzeltmeler” arketipi için bir örnek

The New Yorker dergisinde çıkan bir karikatürden esinlenerek hazırlanmıştır. Arketipteki çizimlere tek tek ulaşmak için: çizim 1 (problem semptomu), çizim 2 (düzeltme), çizim 3 (amaçlanmayan sonuç)

Bilibonk ve Büyük Kaşıntı

6 yaş ve üzerindeki herkes için Sistem Düşüncesinin tanıtımı amacı ile yazılmış bir masal daha. Bir filin orman yaşamının birbirine bağımlı doğasını keşfetme macerası davem ediyor… Kitabın çevirisine buradan ulaşabilirsiniz. Yorumda bulunmak, katkı sağlamak veya bilgisayarınıza indirip değişiklik yapmak isterseniz, çevirinin google doc formatına buradan ulaşabilirsiniz. Kitapta kullanılan resimlere buradan ulaşabilirsiniz.

Bilibonk ve Dikenli Çalı - Ders Planı

Şebnem Demir (Ekin Koleji Sınıf Öğretmeni) tarafından hazırlanan ders planına buradan ulaşabilirsiniz.

Bilibonk ve Dikenli Çalı

6 yaş ve üzerindeki herkes için Sistem Düşüncesinin tanıtımı amacı ile yazılmış bir masal. Bir filin orman yaşamının birbirine bağımlı doğasını keşfetme macerası. Kitabın (bir mühendis tarafından yapılmış iddiasız) çevirisine buradan ulaşabilirsiniz. Yorumda bulunmak, katkı sağlamak veya bilgisayarınıza indirip değişiklik yapmak isterseniz, çevirinin google doc formatına buradan ulaşabilirsiniz. Kitapta kullanılan resimlere buradan ulaşabilirsiniz. Kitabın işlenmesi ile ilgili önerilerin çevirisine buradan ulaşabilirsiniz. Önerilerin alındığı yazının orijiali: A Systems-Based Review of Billibonk & the Thorn Patch by Linda Booth Sweeney

Karbon Küveti

Atmosferdeki karbon stoğu nasıl çalışıyor?

Bilgi Görselini yazısız olarak görmek, kullanmak için buraya tıklayın.

Küçük Prens

Küçük Prens 27 nokta ve bunları birleştiren doğrulardır olarak anlaşılmamalı. Öğrenme, çalışmaların yapılması ile, süreç boyunca gerçekleşir. Örnekler, oldukları gibi kullanılmamalı, yeniden hazırlanmalı ve sonuçlar hazırlayana göre değişlik göstermelidir.

Çiçek konuşuyor… dinliyor musunuz?

Doğanın insanlara ihtiyacı yok. İnsanların doğaya ihtiyacı var. İnsanlar doğanın bir parçası. Doğa varolmak için insanlara bağımlı değil. Ama diğer yandan, insanlar varolmak için tamamen doğaya bağımlı. Gittikçe artan insan sayısı ve nasıl yaşadığımız doğanın geleceğini belirleyecek. Ve bizim geleceğimizi. Ne olursa olsun doğa devam edecek. Evrim geçirecek. Sormamız gerek soru bunun bizimle mi bizsiz mi olacağı. Doğa konuşabilseydi, herhalde bunun çok da önemli olmadığını söylerdi.

Mercan Resifi konuşuyor… dinliyor musunuz?

Doğanın insanlara ihtiyacı yok. İnsanların doğaya ihtiyacı var. İnsanlar doğanın bir parçası. Doğa varolmak için insanlara bağımlı değil. Ama diğer yandan, insanlar varolmak için tamamen doğaya bağımlı. Gittikçe artan insan sayısı ve nasıl yaşadığımız doğanın geleceğini belirleyecek. Ve bizim geleceğimizi. Ne olursa olsun doğa devam edecek. Evrim geçirecek. Sormamız gerek soru bunun bizimle mi bizsiz mi olacağı. Doğa konuşabilseydi, herhalde bunun çok da önemli olmadığını söylerdi.

Sekoya konuşuyor… dinliyor musunuz?

Doğanın insanlara ihtiyacı yok. İnsanların doğaya ihtiyacı var. İnsanlar doğanın bir parçası. Doğa varolmak için insanlara bağımlı değil. Ama diğer yandan, insanlar varolmak için tamamen doğaya bağımlı. Gittikçe artan insan sayısı ve nasıl yaşadığımız doğanın geleceğini belirleyecek. Ve bizim geleceğimizi. Ne olursa olsun doğa devam edecek. Evrim geçirecek. Sormamız gerek soru bunun bizimle mi bizsiz mi olacağı. Doğa konuşabilseydi, herhalde bunun çok da önemli olmadığını söylerdi.

Su konuşuyor… dinliyor musunuz?

Doğanın insanlara ihtiyacı yok. İnsanların doğaya ihtiyacı var. İnsanlar doğanın bir parçası. Doğa varolmak için insanlara bağımlı değil. Ama diğer yandan, insanlar varolmak için tamamen doğaya bağımlı. Gittikçe artan insan sayısı ve nasıl yaşadığımız doğanın geleceğini belirleyecek. Ve bizim geleceğimizi. Ne olursa olsun doğa devam edecek. Evrim geçirecek. Sormamız gerek soru bunun bizimle mi bizsiz mi olacağı. Doğa konuşabilseydi, herhalde bunun çok da önemli olmadığını söylerdi.

Toprak konuşuyor… dinliyor musunuz?

Doğanın insanlara ihtiyacı yok. İnsanların doğaya ihtiyacı var. İnsanlar doğanın bir parçası. Doğa varolmak için insanlara bağımlı değil. Ama diğer yandan, insanlar varolmak için tamamen doğaya bağımlı. Gittikçe artan insan sayısı ve nasıl yaşadığımız doğanın geleceğini belirleyecek. Ve bizim geleceğimizi. Ne olursa olsun doğa devam edecek. Evrim geçirecek. Sormamız gerek soru bunun bizimle mi bizsiz mi olacağı. Doğa konuşabilseydi, herhalde bunun çok da önemli olmadığını söylerdi.

Yağmur Ormanı konuşuyor… dinliyor musunuz?

Doğanın insanlara ihtiyacı yok. İnsanların doğaya ihtiyacı var. İnsanlar doğanın bir parçası. Doğa varolmak için insanlara bağımlı değil. Ama diğer yandan, insanlar varolmak için tamamen doğaya bağımlı. Gittikçe artan insan sayısı ve nasıl yaşadığımız doğanın geleceğini belirleyecek. Ve bizim geleceğimizi. Ne olursa olsun doğa devam edecek. Evrim geçirecek. Sormamız gerek soru bunun bizimle mi bizsiz mi olacağı. Doğa konuşabilseydi, herhalde bunun çok da önemli olmadığını söylerdi.

Okyanus konuşuyor… dinliyor musunuz?

Doğanın insanlara ihtiyacı yok. İnsanların doğaya ihtiyacı var. İnsanlar doğanın bir parçası. Doğa varolmak için insanlara bağımlı değil. Ama diğer yandan, insanlar varolmak için tamamen doğaya bağımlı. Gittikçe artan insan sayısı ve nasıl yaşadığımız doğanın geleceğini belirleyecek. Ve bizim geleceğimizi. Ne olursa olsun doğa devam edecek. Evrim geçirecek. Sormamız gerek soru bunun bizimle mi bizsiz mi olacağı. Doğa konuşabilseydi, herhalde bunun çok da önemli olmadığını söylerdi.

Doğa konuşuyor… dinliyor musunuz?

Doğanın insanlara ihtiyacı yok. İnsanların doğaya ihtiyacı var. İnsanlar doğanın bir parçası. Doğa varolmak için insanlara bağımlı değil. Ama diğer yandan, insanlar varolmak için tamamen doğaya bağımlı. Gittikçe artan insan sayısı ve nasıl yaşadığımız doğanın geleceğini belirleyecek. Ve bizim geleceğimizi. Ne olursa olsun doğa devam edecek. Evrim geçirecek. Sormamız gerek soru bunun bizimle mi bizsiz mi olacağı. Doğa konuşabilseydi, herhalde bunun çok da önemli olmadığını söylerdi.

Jay Forrester’ın Sistem Dinamikleri ve K-12 ile ilgili yorumları

Jay Forrester Sistem Dinamikleri Derneğinin 33 Uluslararası Konferasının akşam yemeğinde kısa bir konuşma yaptı. Konuşma 12 dakika kadar sürüyor. K-12 ile ilgili yorumların bulunduğu (ve alt yazıları hazırlanan) bölüm 5 dakika. Konuşmanın yarısına yakını K-12 eğitimine ayrılmış. Jay Forrester, elektrik mühendisi, bilgisayar mühendisi, sistem bilimcisi. MIT Sloan Yönetim Okulundan emekli Profesör. Sistem Dinamikleri alanının kurucusu. Konuşmanın yapıldığı tarihte Forrester 98 yaşında. (Video alt yazılarının metin haline buradan ulaşabilirsiniz)

Sistem Dinamikleri Yaklaşımı ile Fizik – Tek Boyutta Hareket

TÜBİTAK’ın 5002 kodlu “Akademik E-Ders” çağrısı için hazırlanan örnek. Sistem Dinamikleri ile Fizik derslerinin nasıl olabileceği ile ilgili bir deneme.. Modeli Stella 10 kullanarak hazırladık. Aynı modelleme, Vensim veya InsightMaker yazılımları ile de (ücretsiz) yapılabilir.

Tarih 119 – Sistem Dinamikleri Yaklaşımı ile Bir Tarih Dersi Önerisi

Sistem dinamikleri / sistem düşüncesi araçları ile tarihin nasıl analiz edilebileceği ile ilgli birkaç fikir. Herkese aynı duygusal uzaklıkta olacağı varsayımı ile örnekleri Amerikan İç Savaşı üzerinden hazırladık.

I Love Lucy

Geri tepen düzeltme arketipi için bir örnek “Acil” bir çözüm, problemi daha kötüye götüren amaçlanmamış sonuçlara neden olabilir. ABD’de 1950’li yıllarda yayınlanan “I Love Lucy” adlı durum komedisi (sitcom) dizisinin “Şeker Fabrikası” bölümünden “geri tepen düzeltmeler” arketipi için hazırlanan örneğe ulaşmak için buraya tıklayın.

Tha Faustian Bargain / Faust Pazarlığı

“Geri tepen düzeltme” (Fixes that fail/backfire) arketipine örnek olabilir. Getirilen çözüm, neden olduğu diğer bir sonuç nedeni ile zaman içinde sorunu büyütüyor. Verimliliği artırmak için getirilen çözüm (endüstri devrimi), işi anlamsızlaştırdığı için (amaçlanmayan sonuç), zamanla verimliliği düşürüyor.

Borton İlkokulu Öğrencileri

Birinci sınıf öğrencileri, oyun alanında karşılaştıkları sorunları anlamakta ve çözümler geliştirmekte, nedensel döngü diyagramlarının nasıl yardımcı olduğunu anlatıyorlar. Borton Magnet School internet sitesi

İmkansız Hamster (Impossible Hamster)

Olanaksız Hamster animasyonunun bize öğretmesi gereken şey ekonomik büyüme ile ilgili.

Kurtlar ve Nehirler

“Herhangi bir şeyi ucundan tutup kaldırmaya kalktığımızda, Evrendeki diğer her şey ile bağlantılı olduğunu buluyoruz.” – John Muir 70 yıl aradan sonra Birleşik Devletleri Yellowstone Ulusal Parkında kurtlar yeniden salıverildiğinde, müthiş ilgi çekici bir besin dizisi (trophic cascade) gerçekleşti. Besin dizisi nedir ve kurtlar nehirleri tam olarak nasıl değiştirdiler?


Videonun Türkçe alt yazılı sürümüne buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.

Videoda kısaltılarak kullanılan George Monbiot’un TED konuşmasının tamamı için: “For more wonder, rewild the world – Daha fazla harika için dünyayı yeniden yabanileştirin” : (Türkçe alt yazılı)

Atıf

(Lisans, kullanan kişilere orjinal eserden alıntı yaptıkları sürece, eseri dağıtma, karıştırma, ince ayar yapma, ya da üzerine çalışma haklarını verir.)

A Systems Story / Bir Sistem Öyküsü

Sistem düşüncesinin temel kavramları için kısa bir tanıtım.

Balık Tutma Dersi

İnsanoğlu neden çalışır? İhtiyaçlarını karşılayabilmek için mi, yoksa ihtiyaçlarından çok daha fazlasına ulaşabilmek için mi? Peki, kendini yormayıp açgözlü davranmadan huzur içinde bir yaşam sürdürebilmek çok mu zor? 1972 Nobel Edebiyat Ödülü'nün sahibi Heinrich Böll'ün efsanevi öyküsündeki turistin ve balıkçının bakış açılarının nedensel döngülerleri...

Yuva Filmi Eğitim Notları

Film, oluşumundan bugüne, Dünya tarihini, yaşamı, insanları ve yaptıklarını anlatıyor. Tamamı havadan çekilen filmin, estetik çekimlerle desteklenen çok güçlü bir mesajı var. Filmin resmi internet sitesine ulaşmak için buraya tıklayın.(Film bu siteden İngilizce, Fransızca ve İspanyolca ücretsiz izlenebiliyor) Film ile ilgili derlenen NTV Haberine ulaşmak için buraya tıklayın. Çevirinin düz metin haline ulaşmak (ve yazım/çeviri hataları ile ilgili uyarıda bulunmak ve yorum yapmak) için buraya tıklayın.

Sağlıklı Tavuklar, Sağlıklı Otlaklar

Etkinlik, öğrencilerin bir çiftliğin yaşayan sistemleri konusunda düşünmelerine yardımcı olmak ve öğrencilere evlerine götürüp diğer durumlarda kullanabilecekleri bir zihinsel çerçeve vermek amacı ile tasarlanmıştır. Nedensellik döngüleri, zaman ufku ve stok-akış diyagramları gibi kavramlar kullanarak, çiftlikteki otlakta bulunan tavuklar, inekler, toprak, gübre vb. gibi öğelerin aralarındaki ilişkilerin nasıl çalıştığını gösterecekler. Bu uygulamayı, öğrencilerinizin çiftlik çevresindeki insan, toprak ve doğal yaşamı, ilgi çekici fakat birbirinden kopuk parçalar olarak değil enerji dolu canlı sistemler olarak görmeleri için kullanabilirsiniz.evet

Bulaşma (K-3 uyarlaması)

Bulaşıcı bir hastalığın yayılmasını gösteren bir oyun. Bulaşma davranışı, bir hastalığın, iyi bir fikrin veya bir iyiliğin yayılması gibi çok farklı konularda görülebiliyor. Oyun, “Infection Game For Primary Students (Grades K-3), Anne LaVigne ve Lindsey Buckler, 2013 Creative Learning Exchange” çevirisidir. Oyunun bilgisayar modeli için buraya tıklayın. (İngilizce)

Balıklar, Balıkçılar

(Fishbanks simülasyonunun K-12 uyarlaması) “Büyümenin Sınırları (Limits to Growth)” kitabı yazarlarından Dennis Meadows, sürdürülebilir kaynak yönetimi konusunda üst düzey yöneticilere yönelik bir oyun geliştirdi. 1980’li yıllarda geliştirilen oyun, bugün MIT dahil dünyanın pek çok üniversitesinde ve eğitim kurumunda, sürdürülebilir kaynak yönetimi konusunda en çok kulanılan bilgisayar oyunu. (Oyunun yetişkinlere yönelik İngilizce orijinaline buradan ulaşabilirsiniz) Oyunun okul öncesi eğitime uyarlama çalışmalarına başladık. İlk aşamada, 3 oturumluk kinestetik bir oyun hazırlandı.

Mamut Oyunu sonrası için Modelleme Etkinliği

Zar oyunu öğrencilere mamut nüfusunun nasıl değiştiği konusunu uygulamalı olarak öğrenme fırsatı verdi. Artık mamut nüfusunun bilgisayar modellemesi ile yeni şeyler öğrenmeye hazırlar. Etkinlik yönergesi için buraya tıklayın. (Yönergenin orijinali için buraya tıklayın)

Mamut Oyunu

Öğrenciler, bir zar oyunu oynayarak ve grafik çizerek, yirmi mamutluk bir sürünün nüfusunun nasıl arttığını ve azaldığını görürler. Nüfus değişimlerini stok-akış diyagramları kullanarak açıklarlar.

İçeriye Dışarıya

Zaman boyunca değişim anlayışını tanıtmak ve pekiştirmek amaçlı bir etkinlik. Fiziksel bir alandaki toplam öğrenci sayısının nasıl değiştiğini görmek amacı ile öğrenciler beli bir bölgeye girer ve çıkarlar.

Tırmandırma

Vereceğimiz tepkiler olacakları nasıl belirler? Çok basit ama sık raslanan bir yapı.(Sadece kişiler arasında değil)

Su Döngüsü

Dört büyük stok: Bulut, göl, karlı dağ, deniz. Aralarında nasıl bir akış var?

Tavuk - Yumurta

Tavuk mu yumurtadan çıkar? Yoksa tersi mi? Sürükleyip bırakarak öğrenebilirsiniz.

Kamu Malı

(Eser sahibi tüm haklarından feragat ederek eseri kamu malı ilan etmiştir)

Orman Animasyonu

Ormanda ağaç kesimi ve dikimini yönetin, ağaç sayısının azalmasını önleyin.

Küvet Animasyonu

Küvete giren suyu kontrol edin, suyun taşmasını engelleyin. Stok ve akışlar aslında bu kadar basit!

Yaylarla Eğlence

Öğrenciler, farklı özelliklere sahip yayların nasıl davrandığını, bir simülasyon yardımı ile keşfederler. Öğrenciler, simülasyon üzerinde, esneklik, direnç, basma ve çekme miktarını değiştirebilirler.

Oyun Parkında İnişler ve Çıkışlar

Öğrenciler, belirli arkadaşlarla oynamanın zaman boyunca değişebileceği gösteren bir simülasyonu keşfederler.

Çok Fazla Hayvan

Öğrenciler, evlerindeki evcil hayvanlar, kuşlar, çevrelerindeki vahşi hayatın içinde hayvanları sürekli görürler. Bu ders, öğrencilerin, popülasyonların zaman boyunca nasıl azalıp arttığını keşfetmelerini sağlar.

Yabanda İnişler Çıkışlar: Av-Avcı

Bu ders, öğrencilerin, bir ekosistem içindeki iki hayvan popülasyonunun (kurtlar ve geyikler) karşılıklı ilişkilerini keşfetmelerini sağlar. Simülasyondaki hayvanlardan biri avcıdır. Diğeri ise av. Karşılıklı ilişkiye girip birbirlerini etkiledikçe popülasyonları zaman boyunca artar ve azalır (salınır, dalgalanır).

Şimdi Hepsi Bir Arada: Av, Avcı ve Bitkiler

Bu ders, öğrencilerin, bir ekosistem içindeki iki hayvan popülasyonunun (kurtlar ve geyikler) ve bitkilerin karşılıklı ilişkilerini keşfetmelerini sağlar. Karşılıklı ilişkiye girip birbirlerini etkiledikçe popülasyonlar ve bitkiler zaman boyunca artar ve azalır (salınır, dalgalanır).


×
İletişim