×
ESD - Alışkanlıklar

Sistem Düşünürünün Alışkanlıkları

Büyük Resim
Büyük resmi anlamaya çalışır
Sistem düşünürü, sistemin dinamiklerini ve parçalarının karşılıklı ilişkilerini incelemek için “geriye çekilir”. Bir ağacın ayrıntıları yerine, ormanı görür.
Zaman Boyunca Değişim
Sistem ögelerinin zaman içinde değişerek nasıl örüntüler ve eğilimler oluşturduğunu gözlemler
Dinamik sistemler, zaman boyunca değişen, birbirine bağımlı, birbirinden etkilenen öğelerden oluşur. Sistem düşünürü, zaman boyunca değişim grafiği gibi araçlar kullanarak örüntü ve eğilimleri kaydeder ve gözlemler. Grafikler, sistemin yapısını ve ögelerin birbirine bağımlılığını görmeyi kolaylaştırır.
Sistemin Yapısı
Sistem davranışının sistemin yapısından kaynaklandığını bilir
Sistem düşünürü, suçlamanın, karmaşık sistemlerde sürdürülebilir değişim yaratacak bir uygulama olmadığını bilir. Bunun yerine, sistemin yapısına odaklanmak, sistemin çıktılarını anlamayı kolaylaştırır. Sistem düşünürü, sistemde etkin bir değişim yapabilmek için, sistemin yapısının bilinmesi gerektiğinin farkındadır.
Karşılıklı Bağımlılıklar
Karmaşık neden sonuç ilişkilerinin döngüsel yapısını tanımlar
Sistem düşünürü, dinamik sistemlerde neden-sonuç ilişkilerinin doğrusaldan çok döngüsel olduğunu bilir. Karmaşık neden-sonuç ilişkileri, evdeki ısıtma sistemlerinde olduğu gibi, bir amaca yönelik olarak çalışan dengeleyici geri beslemeler olabilir. Veya, nüfus davranışında olduğu gibi, gittikçe artan pekiştirici geri beslemeler biçiminde olabilir.
Bağlantılar
Sistemlerin içinde ve aralarında anlamlı bağlantılar kurar
Sistem düşünürü sistemlerin içindeki ilişkileri daha iyi anlamak için bilerek bağlantılar kurar. Öğrenme mevcut bilgiye yeni bilginin bütünleşmesi ile gerçekleşir. Sistem düşünürü, daha derin bir anlayış için, yeni verilerin eski bilgiye, ekleme, değiştirme, dönüştürme ve birleştirme yolu ile nasıl bağlandığını dikkate alarak anlam yaratır.
Farklı Bakış Açıları
Daha iyi anlamak için farklı bakış açıları kullanır
Sistem düşünürü, dinamik bir sistemin aslında nasıl çalıştığını anlamak için, başkalarıyla işbirliği yaparak, sisteme farklı açılardan bakar.
Varsayımlar
Varsayımları ortaya çıkarır ve test eder
Sistem düşünürü sistemle ilgili içgörü geliştirmek amacı ile tüm varsayımlarını titizlikle inceler. Eylemlere yansıyan içgörüler başarıyı artırır. Çıkarım merdiveni, varsayımların yapılması, inançların oluşması ve algılanan veriler üzerinden eylemlerin gerçekleşmesinin nedenlerinin ve mekanizmasının anlaşılmasını kolaylaştıran görsel bir araçtır.
Kapsamlı Düşünme
Konuyu kapsamlı düşünür ve hemen sonuca varma isteğine direnir
Sistem düşünürü sabırlıdır. Herhangi bir eyleme geçmeden önce sistemin yapısını ve davranışlarını anlamak için yeteri kadar zaman ayırır. Acil bir çözüm isteğine yenik düşmenin uzun erimde daha fazla sorun çıkaracağını bilir. Çözümün hemen bulunamamasının gerginlik yaratacağının farkındadır ve sistem ile ilgili daha derin bir anlayış oluşuncaya kadar bu gerginliğe dayanabilir.
Zihinsel Modeller
Zihinsel modellerin mevcut gerçekliği ve geleceği nasıl etkilediğini düşünür
Herhangi bir durum içinde birey, olayları algılar, yorumlar ve böylece dünya ile ilgili bir resim, bir zihinsel model oluşturur. Zihinsel modeller, bazen yaşam boyu süren varsayımlar, inançlar, değerlerden oluşur. Sistem düşünürü zihinsel modellerin bakış açılarını ve bunun sonucunda eylemleri ekilediğinin farkındadır.
Kaldıraç
Olası kaldıraç noktaları bulmak için sistemin yapısını anlar
Sistem düşünürü, sistemin yapısı, karşılıklı bağımlılıkları ve geri beslemelerini dikkate alarak istenen sonuçları ortaya çıkaracak en olası kaldıraç eylemi gerçekleştirir. Peter Senge kaldıraç tanımını, “… belirgin ve sürekli iyileştirmeye neden olacak eylemleri ve yapısal değişimleri görebilmek” olarak yapıyor.
Kısa ve Uzun Erimli Sonuçlar
Eylemlerin kısa erimli, uzun erimli ve amaçlanmamış sonuçlarını düşünür
Dinamik bir sistemi değiştirmeye yönelik herhangi bir eylemden önce, sistem düşünürü eylemin kısa ve uzun erimli ve amaçlanmamış olası sonuçlarını değerlendirir. Bu uygulama, seçilen eylemin istenen sonuçları ortaya çıkarma olasılığını artırır.
Birikme
Birikmelere ve değişim hızlarına dikkat eder
Sistemler birikmeler -yani zamanla artan azalan miktarlar- ve bu birikmelerin değişim hızları dahil pek çok ögeden oluşurlar. Birikmeler fiziksel malzemeler veya soyut kavramlar olabilir. Sistem düşünürü sistemin içindeki birikmeleri ve karşılıklı bağımlılıkları belirlemek için stok ve akış diyagramı veya sistem dinamikleri modeli gibi araçlar kullanabilir. Sistemin bu şekilde gösterilmesi, sistem yapısının nasıl anlaşıldığının iletilmesine ve belli bir birikmenin zaman boyunca artması veya azalması için potansiyel kaldıraç noktasının belirlenmesine yardımcı olur.
Gecikmeler
Neden sonuç ilişkilerini araştırırken gecikmeleri dikkate alır
Sistem düşünürü, karmaşık, dinamik bir sistemde herhangi bir eylem gerçekleştirildiğinde, sonucun bir süre sonra görüleceğini bilir. Sistem düşünürü bu gecikmelerin olası etkilerini dikkate alır.
Giderek Yaklaşma
Sonuçları kontrol eder ve gerekiyorsa eylemlerini değiştirir
Tanımı gereği, dinamik sistemler zaman boyunca sürekli değişir. Bu nedenle, sistem düşünürü, sistemin istenen sonuçları üretmeyi sürdürmesi için, sistemin davranışlarını sürekli izler, değerlendirir ve gerektiğinde önlem alır. Örneğin, başlangıçta algılanan sorun için “en iyi çözümü” belirlemek zor olabilir. Uygun bir çözüm denemek, sonra sonuçları değerlendirmek, sorunun anlaşılmasını kolaylaştıracaktır. Zaman içinde, her denemede veya yaklaşımda, sonuçları kontrol etmek ve gerekli önlemleri almak, sistemi istenen sonuçları üretir hale getirecektir.
Kısa
Sistem Düşünürü Alışkanlıklarının 5 sayfalık resimli sürümünü pdf biçiminde indirmek için buraya tıklayın.
Uzun
Sistem Düşünürü Alışkanlıklarının 15 sayfalık resimli sürümünü pdf biçiminde indirmek için buraya tıklayın.
İletişim