Araştırmalar
Akademik yayınlar (Türkiye)
Araştırma Alanına Genel Bakış
Sistem Düşüncesi Derneği tarafından yapılan internet tarama sonuçlarına göre Türkiye'de eğitimde sistem düşüncesi konusunda bugüne kadar 100 bilimsel çalışma üretilmiştir: 42 makale, 30 yüksek lisans tezi, 19 doktora tezi, 6 kitap bölümü ve 3 bitirme projesi. Bu çalışmaların büyük bölümü son dört yılda tamamlanmıştır; 2023'ten bu yana yayınlanan çalışma sayısı, önceki on beş yılın toplamından fazladır. Alan hızla büyümektedir.
Araştırmaların ağırlıklı bölümü ortaokul düzeyinde (6-8. sınıf) fen bilimleri dersinde sistem düşüncesi araçlarının (neden-sonuç diyagramları, stok-akış şemaları, davranış-zaman grafikleri) kullanımını konu almaktadır. Çevre eğitimi -su döngüsü, karbon döngüsü, iklim değişikliği- en sık işlenen içeriktir. Fen bilgisi öğretmen adaylarının sistem düşüncesi becerileri de yoğun çalışılan bir diğer alandır; bu çalışmalar tutarlı biçimde, öğretmen adaylarının çoğunlukla doğrusal ve tek nedenli düşünme eğiliminde olduğunu, geri besleme ilişkilerini tanımakta zorlandığını göstermektedir.
Bu durumun öğretmenler ve okul yöneticileri için pratik anlamı şudur: sistem düşüncesi araçlarının fen dersinde işe yaradığına dair güçlü bir kanıt birikimi vardır, ancak bu kanıtın kapsamı sınırlıdır. İlkokul düzeyinde, lise düzeyinde, fen dışındaki derslerde ve kısa süreli müdahale dışındaki uygulamalarda araştırma neredeyse yok denecek kadar azdır. Bir başka deyişle, dernek ve öğretmenlerin on yılı aşkın süredir yürüttüğü uygulama birikimi, akademik araştırmanın çok ilerisindedir -özellikle ilkokul düzeyinde ve uzun soluklu uygulamalarda.
Araştırmaların neredeyse tamamı kısa süreli (4-16 hafta) müdahale çalışmalarıdır. Bir öğrencinin sistem düşüncesi becerisinin bir eğitim-öğretim yılı boyunca, hatta yıllar içinde nasıl geliştiğini izleyen tek bir çalışma bulunmamaktadır. Ayrıca çalışmaların büyük kısmı İstanbul, Ankara, İzmir gibi büyük şehirlerden yürütülmektedir; Türkiye'nin geneline dair temsil edici bir tablo henüz yoktur.
Okullar ve yöneticiler için ikinci önemli bulgu, 2024'te yürürlüğe giren Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) ve müfredat değişikliğinin araştırma gündemini doğrudan etkilediğidir. 2024-2026 döneminde üretilen çalışmaların önemli bir kısmı, yeni müfredatın sistem okuryazarlığı ve sürdürülebilir kalkınma amaçlarıyla uyumunu inceleyen doküman analizleridir. Bu çalışmalar, sistem düşüncesinin müfredatta yer aldığını ama sınıf düzeyleri arasında dengesiz dağıldığını ortaya koymaktadır.
Bu çözümleme, 1 Ağustos 2026 tarihi itibarıyla Sistem Düşüncesi Derneği veri tabanındaki 102 kayıttan yola çıkılarak Claude (Anthropic) yapay zeka modeli tarafından gerçekleştirilmiştir.
|
Başlık |
Yazar ve yayın |
|---|
Araştırma sunumları
2026 International System Dynamics Conference (Delft, Hollanda ve Çevrim içi, 20 - 24 Temmuz, 2026)
|
Başlık |
Katkıda bulunanlar (eser sahipleri) |
|---|---|
|
Scaling Systems Thinking from Classroom to Curriculum Policy in Türkiye 🔗 |
Sistem Düşüncesi Derneği (Sunan: Meltem Ceylan Alibeyoğlu) |
Oturum videoları
Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ile Dil ve Düşüncede Derinleşme Kongresi (Ankara, 9 - 10 Haziran, 2026)
|
Başlık |
Katkıda bulunanlar (eser sahipleri) |
|---|---|
|
Alime Tunalıer (Necdet Coşkunüzer İlkokulu), Emre Göktepe (Sistem Düşüncesi Derneği |
2025 International System Dynamics Conference (Boston, ABD ve Çevrim içi, 3 - 7 Ağustos, 2025)
|
Başlık |
Katkıda bulunanlar (eser sahipleri) |
|---|---|
|
Strategic Planning in Educational Institutions: The Case of Darussafaka Schools 🔗 (özet 🔗) |
Meltem Ceylan Alibeyoğlu, Emre Göktepe, Erda Gerçek |
|
Algebraic Thinking in Primary School with Systems Thinking Tools 🔗 (bildiri 🔗, poster 🔗) |
Alime Tunalıer, Meltem Ceylan Alibeyoğlu, Emre Göktepe |
|
Integrating Systems Thinking into the IB PYP Framework 🔗 (özet 🔗) |
Hasret Nuhoğlu, Özgün Çetinkaya, Evrim Yalçın, Emre Göktepe |
|
Over 200 Systems Thinking/System Dynamics Assessment Questions Released for K-12 Research 🔗 (özet 🔗) |
Diana M. Fisher, Emre Göktepe, Gaye Defne Ceyhan, Burcu Güngör Cabbar, Serkan Arikan, Nazmiye Ertugrul, Beril Genç |
Oturum videoları
Strategic Planning in Educational Institutions: The Case of Darussafaka Schools
Algebraic Thinking in Primary School with Systems Thinking Tools
Integrating Systems Thinking into the IB PYP Framework
2024 International System Dynamics Conference (Bergen ve Çevrim içi, 4 - 8 Ağustos, 2024)
|
Başlık |
Katkıda bulunanlar (eser sahipleri) |
|---|---|
|
Analyzing Pre-service Teachers' Mental Models on Climate Change Using Systems Thinking 🔗 |
Nazmiye Ertuğrul, Gaye Ceyhan |
|
Evaluating the Feedback Thinking Level of Pre-Service Science Teachers through Scenarios 🔗 |
Ülkü Seher Budak, Gaye Ceyhan |
|
The Effect Of Solving Environmental Problems With Systems Thinking Tools On Eighth-Grade Students’ Linear Equations Achievement And Systems Thinking Comprehension 🔗 (bildiri 🔗) |
Ece Ünsal |
Oturum videoları
Analyzing Pre-service Teachers' Mental Models on Climate Change Using Systems Thinking
Evaluating the Feedback Thinking Level of Pre-Service Science Teachers through Scenarios
The Effect Of Solving Environmental Problems With Systems Thinking Tools On Eighth-Grade Students’ Linear Equations Achievement And Systems Thinking Comprehension
2023 International System Dynamics Conference (Chicago ve Çevrim içi, 23 - 27 Temmuz, 2023)
|
Başlık |
Katkıda bulunanlar (eser sahipleri) |
|---|---|
|
Bilgen Ulus, Hasret Nuhoğlu, Ülkem Yararbaş, Emre Göktepe |
|
|
Sena Yıldız Değirmenci, Emre Göktepe |
|
|
Systems Thinking in Psychological Counseling- A Pilot Study in a Middle School 🔗 |
Meltem Ceylan Alibeyoglu, Ebru Arabul Torun, Nesibe Gönül Durak, Emre Göktepe, Ulkem Yararbas, Phil Ramsey, Tim Joy |
|
An Educational Program Design - Human Body System with Systems Thinking 🔗 |
Barkın Güdü, Büşra Akkiren, Meltem Ceylan Alibeyoğlu, Saadet Etli, Tuba Demir, Türkan Önal, Emre Göktepe, Ülkem Yararbaş |
Oturum videoları
Effect of Systems Thinking Approach on 2nd Grade Students' Reading Comprehension in Turkish Lessons
Equation is not Causation
Systems Thinking in Psychological Counseling- A Pilot Study in a Middle School
An Educational Program Design - Human Body System with Systems Thinking
Tanıtım videoları
Effect of Systems Thinking Approach on 2nd Grade Students' Reading Comprehension in Turkish Lessons
Equation is not Causation
Systems Thinking in Psychological Counseling- A Pilot Study in a Middle School
2022 International System Dynamics Conference (18 - 22 Temmuz, 2022)
|
Başlık |
Katkıda bulunanlar (eser sahipleri) |
|---|---|
|
Meltem Ceylan Alibeyoğlu, Gaye Ceyhan, Sena Yıldız Değirmenci, Nihal Güneş Demir, Büşra Karga |
Oturum videosu
System Dynamics Society Pre-College Education Special Interest Group meeting (24 Şubat ve 1 Mart, 2022)
|
Başlık |
Katkıda bulunanlar (eser sahipleri) |
|---|---|
|
"Systems Thinking Assessment Tool for Storybooks" activity 🔗 Kitap Hazırlama Çalışma Grubu tarafından hazırlanan ESD Kitap Geliştirme ve Değerlendirme Aracının İngilizce sürümünün tanıtımının yapıldığı etkinlik. |
Gülnaz Çağlayan, Nilay Yılmaz, Sena Yıldız Değirmenci, Ülkem Yararbaş |
Oturum videosu
Systems Thinking and Sustainability of K-12 Education, 2022 The Global Convergence Conference, Institute of Integrated Science Education, Dankook University, South Korea (6 Ocak, 2022)
|
Başlık |
Katkıda bulunanlar (eser sahipleri) |
|---|---|
|
Current Status and Future Vision for Systems Thinking in K-12 Education 🔗 |
Diana Fisher |
|
Lessons Learned from Systems Thinking in Education in Turkey - Primary School 🔗 |
Özgün Çetinkaya Kurt |
|
Lessons Learned from Systems Thinking in Education in Turkey - Middle School 🔗 |
Meltem C. Alibeyoğlu |
Oturum videoları
Current Status and Future Vision for Systems Thinking in K-12 Education
Lessons Learned from Systems Thinking in Education in Turkey - Primary School
Lessons Learned from Systems Thinking in Education in Turkey - Middle School
Eğitim İzleme Raporu 2021: Eğitimin İçeriği (29 Aralık, 2021)
|
Başlık |
Katkıda bulunanlar (eser sahipleri) |
|---|---|
|
Raporun sunum toplantısından Sistem Düşüncesi ile ilgili bölüm 🔗 Dr. Şebnem Feriver ve Burcu Meltem Arık tarafından hazırlanan raporun Sistem Düşüncesi ile ilgili bölümü için buraya 🔗, rapor ile ilgili daha kapsamlı bilgi almak için buraya 🔗 tıklayın. |
Şebnem Feriver |
Oturum videosu
Systems Thinking for Pre-College Education - System Dynamics Society Seminar Series (16 Aralık, 2021)
|
Başlık |
Katkıda bulunanlar (eser sahipleri) |
|---|---|
|
Pre-schoolers as Systems Thinkers: Testing the Water |
Şebnem Feriver |
|
Understanding Composting with Systems Thinking |
Özgün Çetinkaya |
|
Teaching ‘Energy Conservation’ and ‘Household Waste’ with Systems Thinking Approach |
Sena Yıldız Değirmenci, Görkem Girgin |
Oturum videosu
OMEP Seminar Series 2021-2022 - Early childhood care and education (ECCE) in debate (4 Kasım, 2021)
|
Başlık |
Katkıda bulunanlar (eser sahipleri) |
|---|---|
|
Children as Systemic Thinkers: Exploring Water with Education for Sustainable Development 🔗 |
Şebnem Feriver, Seçil Cengizoğlu, Ezgi Şenyurt |
Oturum videosu
2021 International System Dynamics Conference (25 - 30 Temmuz, 2021)
|
Başlık |
Katkıda bulunanlar (eser sahipleri) |
|---|---|
|
A Dynamic Simulator of Disorders of the Body Water Homeostasis for Medical Education 🔗 |
Sema Çömez, Özge Karanfil, Mahdi Hashemian |
|
Nilay Yılmaz, Ülkem Yararbaş, Hasret Nuhoğlu, Emre Göktepe |
|
|
Adaptation of Systems Thinking in the K-12 International Baccalaureate Program 🔗 |
Özgün Çetinkaya |
|
Meltem Ceylan Alibeyoğlu, Ülkem Yararbaş, Emre Göktepe |
|
|
Improving 10th Graders' Understanding of Global Carbon Cycle: A System Learning Approach 🔗 |
Ezgi Atmaca |
Oturum videoları
Methods for Developing Resources for Applying Systems Thinking
Alternative Approaches to Using Systems Thinking to Educate Students and Community
Systems Thinking - Teaching and Assessment
Tanıtım videoları
A Dynamic Simulator of Disorders of the Body Water Homeostasis for Medical Education
System Thinking Assessment Tool for Storybooks
Adaptation of Systems Thinking in the K-12 International Baccalaureate Program
The Changing Language of Education with System Thinking
The 38th International Conference of the System Dynamics Society, Bergen, Norway (20-24 Temmuz 2020)
|
Başlık |
Katkıda bulunanlar (eser sahipleri) |
|---|---|
|
The Perceptions Of Teachers On Using The Systems Thinking Approach In In-class Applications 🔗 |
Gökşen Akyol Kızılkaya, Eray Eğmir, Ülkem Yararbaş |
|
Ülkem Yararbaş, Emre Göktepe |
|
|
Kindergarten Applications of Systems Thinking in Turkey from 2014 to 2020 🔗 |
Gülnaz Çağlayan, Ülkem Yararbaş |
|
Primary School Applications of Systems Thinking in Turkey from 2014 to 2020 🔗 |
Ülkem Yararbaş, Gökşen Akyol Kızılkaya |
|
Gülnaz Çağlayan, Ülkem Yararbaş |
|
|
Ülkem Yararbaş, Emre Göktepe |
|
|
Poster sunumun bildirisine buraya 🔗 tıklayarak ulaşabilirsiniz. |
Hasret Nuhoğlu, Ülkem Yararbaş, Emre Göktepe |
Oturum videoları
Tanıtım videoları
The Perceptions Of Teachers On Using The Systems Thinking Approach In In-class Applications
How Sweet is Sugar?
Kindergarten Applications of Systems Thinking in Turkey from 2014 to 2020
Primary School Applications of Systems Thinking in Turkey from 2014 to 2020
Lou - Bullying in Schools
World Climate Game for Primary School
Design, Implementation and Evaluation of a Systems Thinking Course for Teachers in an M.A. Program in Learning Sciences
The 36th International Conference of the System Dynamics Society, Reykjavík, Iceland (6-10 Ağustos, 2018)
|
Başlık |
Katkıda bulunanlar (eser sahipleri) |
|---|---|
|
Ülkem Yararbaş, Emre Göktepe |
|
|
Özlem Orçun, Ülkem Yararbaş, Emre Göktepe |